Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề “tự chủ chiến lược” được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm trong bối cảnh thế giới nhiều biến động khó lường, bất định. Bối cảnh đó yêu cầu Cục Dự trữ Nhà nước phải thích ứng linh hoạt thông qua triển khai một cuộc “cách mạng” về xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng chuyển từ dự trữ tình huống sang dự trữ chiến lược. Sự đổi mới về tư duy trong hoàn thiện thể chế của Cục Dự trữ Nhà nước là con đường duy nhất hiện thực hóa mục tiêu tự chủ chiến lược trong kỷ nguyên mới.

Đổi mới tư duy trong xây dựng, hoàn thiện thể chế

Trong thời gian qua, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn Luật Dự trữ quốc gia năm 2012, như: Số 94/2013/NĐ-CP ngày 21/8/2013 quy định chi tiết thi hành Luật Dự trữ quốc gia; số 128/2015/NĐ-CP ngày 15/12/2015 về sửa đổi, bổ sung Danh mục chi tiết hàng dự trữ quốc gia và phân công cơ quan quản lý hàng dự trữ quốc gia ban hành kèm theo Nghị định số 94/2013/NĐ-CP ngày 21/8/2013 của Chính phủ; số 56/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 quy định chi tiết Nghị quyết số 1024/2020/UBTVQH14.

Ông Bùi Tuấn Minh, Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước: Sự ra đời của Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 đã làm thay đổi căn bản tư duy và định hướng quản lý dự trữ quốc gia khi lần đầu tiên đề cập tới thuật ngữ “dự trữ chiến lược”. Ảnh: Văn Trường.

Năm 2025, thực hiện chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương và phân định thẩm quyền gắn với thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 126/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực dự trữ quốc gia, trong đó phân quyền, phân cấp thẩm quyền nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia của Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính, thủ trưởng các bộ, cơ quan ngang bộ quản lý hàng dự trữ quốc gia.

Các nghị định trên đã tạo khuôn khổ pháp lý căn bản để thực hiện các hoạt động dự trữ quốc gia, chủ động đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đột xuất, cấp bách của Nhà nước; tạo cơ chế hình thành, quản lý, sử dụng dự trữ quốc gia hợp lý, đáp ứng yêu cầu đột xuất, cấp bách về phòng, chống khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh; phục vụ quốc phòng, an ninh; hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên, sau khi Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 được ban hành cùng với việc ban hành hướng dẫn Luật thì các nghị định trên sẽ hết hiệu lực.

Để tạo sự đồng bộ về cơ chế, chính sách, mới đây, tại các cuộc hội thảo lấy ý kiến sửa đổi Chiến lược phát triển dự trữ quốc gia, ông Bùi Tuấn Minh, Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước nhiều lần khẳng định, Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 đã mở rộng mục tiêu dự trữ quốc gia và bổ sung quy định về hàng dự trữ chiến lược; đồng thời, quy định trường hợp hàng dự trữ quốc gia không đáp ứng đủ yêu cầu, có thể xuất hàng dự trữ chiến lược để thực hiện mục tiêu chủ động đáp ứng yêu cầu đột xuất, cấp bách về phòng, chống khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn…

“Sự ra đời của Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 đã làm thay đổi căn bản tư duy và định hướng quản lý dự trữ quốc gia khi lần đầu tiên đề cập tới thuật ngữ “dự trữ chiến lược”, Cục trưởng Bùi Tuấn Minh khẳng định.

Để sớm đưa Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 vào cuộc sống, Người đứng đầu ngành Dự trữ Nhà nước nhấn mạnh, cần thiết phải xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 theo tinh thần phân quyền triệt để, hiện đại hóa danh mục dự trữ và đa dạng hóa nguồn lực, qua đó nâng cao tính chủ động của quốc gia trước các tình huống đột xuất, cấp bách.

Kế thừa các quy định phù hợp với thực tiễn, dự thảo Nghị định quy định phân quyền, phân cấp triệt để nhiệm vụ của Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định kế hoạch hàng dự trữ quốc gia hằng năm và phân cấp quyết định việc nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia cho các Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định quy định rõ thẩm quyền về việc xử lý hàng dự trữ quốc gia hao hụt được nâng lên, cho phép các Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan quản lý dự trữ quốc gia được quyết định giảm vốn đối với lượng hàng xử lý một lần có giá trị thiệt hại dưới 1 tỷ đồng (quy định hiện hành là dưới 300 triệu đồng). Khi quy định này được áp dụng sẽ giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và linh hoạt, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan quản lý.

Một thay đổi khác trong dự thảo Nghị định quy định chế độ, chính sách đối với người làm công tác dự trữ quốc gia. Để khuyến khích người làm công tác dự trữ thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện còn nhiều khó khăn, dự thảo mở rộng đối tượng được hưởng chế độ phụ cấp thâm niên và phụ cấp ưu đãi nghề.

Dự thảo bổ sung đối tượng là người làm công tác dự trữ quốc gia tại các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh. Đồng thời, điều chỉnh tăng mức phụ cấp ưu đãi nghề cho người trực tiếp làm công tác dự trữ tại Bộ Quốc phòng, Bộ Công an từ 15% lên 25% (bằng với cơ quan quản lý dự trữ quốc gia) và bổ sung mức phụ cấp 15% cho lực lượng tham mưu, quản lý.

Sự quan tâm này giúp cán bộ ngành Dự trữ Nhà nước yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với ngành và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các tình huống hiểm nguy, cấp bách.

Như vậy, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Dự trữ quốc gia và quản lý, sử dụng hàng dự trữ quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao tiềm lực dự trữ quốc gia, không chỉ để ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, mà còn thực hiện mục tiêu tự chủ chiến lược, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và sự phát triển bền vững của đất nước.

Thiết kế chính sách đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả

Theo bà Nguyễn Thị Phố Giang, Phó Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước, để đảm bảo phù hợp với quy định tại Luật Dự trữ quốc gia năm 2025, Cục Dự trữ Nhà nước đã thực hiện rà soát, đề xuất sửa đổi một số thông tư như: Thông tư số 89/2015/TT-BTC ngày 11/6/2015 hướng dẫn nhập, xuất, mua bán hàng dự trữ quốc gia; Thông tư số 145/2013/TT-BTC ngày 21/10/2013 hướng dẫn về kế hoạch dự trữ quốc gia và ngân sách nhà nước chi cho dự trữ quốc gia; Thông tư số 51/2020/TT-BTC ngày 20/7/2020 của Bộ Tài chính về quy định quy trình xuất cấp, giao nhận, phân phối, sử dụng hàng dự trữ quốc gia xuất để cứu trợ, hỗ trợ, viện trợ và quản lý kinh phí đảm bảo cho công tác xuất cấp, giao nhận hàng để cứu trợ, hỗ trợ, viện trợ.

Liên quan tới xây dựng danh mục hàng dự trữ quốc gia, Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Phố Giang cho biết, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ Tài chính, Cục Dự trữ Nhà nước phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng danh mục hàng dự trữ quốc gia chi tiết theo quy định tại Luật Dự trữ quốc gia số 145/2025/QH15; trên cơ sở đó sẽ xây dựng Thông tư quy định định mức kinh tế - kỹ thuật đảm bảo đúng quy định pháp luật.

Cục Dự trữ Nhà nước đã và đang thực hiện một cuộc “cách mạng” về xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng chuyển từ dự trữ tình huống sang dự trữ chiến lược. Ảnh: Văn Trường.

Song song với đó, Cục Dự trữ Nhà nước rà soát, xây dựng định mức chi phí, xác định cụ thể danh mục các khoản chi thực hiện khoán và các khoản chi không thực hiện khoán để đề xuất sửa đổi, bổ sung Thông tư số 20, 21/2024/TT-BTC ngày 25/3/2024 đảm bảo phù hợp với quy định tại Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Dự trữ quốc gia năm 2025.

Về dự thảo Chiến lược phát triển dự trữ quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Cục Dự trữ Nhà nước đang khẩn trương thực hiện tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của các đơn vị trước khi trình Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Quyết định số 305/QĐ-TTg ngày 12/4/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển dự trữ quốc gia đến năm 2030…

Có thể khẳng định, Cục Dự trữ Nhà nước đã và đang thực hiện một cuộc “cách mạng” về xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng chuyển từ dự trữ tình huống sang dự trữ chiến lược. Sự đổi mới về tư duy trong hoàn thiện thể chế của Cục Dự trữ Nhà nước là con đường duy nhất để hiện thực hóa mục tiêu tự chủ chiến lược trong kỷ nguyên mới.